AFSTEM CONDENSATOR

varicondensator.png
het algemeen gebruikte symbool voor Variabele (afstem) condensator in schakelingen

Een Afstem condensator is een variabele condensator, die gebruikt wordt in een radio voor het afstemmen van de afstemkring. Daarbij speelt lucht een grote rol.

De afstemcondensator bezit evenals de normale condensatoren een capaciteit.
De eenheid waarin de capaciteit wordt uitgedrukt is veelal picofarad (pF).

Het afstemmen in een radio wordt uitgevoerd met behulp van een regelbare condensator volgens het superheterodyne-principe.
Het superheterodyne principe: Het is mogelijk om een radiotoestel selectiever te maken door het ontvangen radiosignaal meerdere afstemkringen te laten passeren. De afstemkringen laten alleen het gewenste signaal door, alle andere signalen worden verzwakt. Zo ontstonden 2-, 3- en zelfs 4-krings ontvangers. Elke kring dient daarbij nauwkeurig te worden afgestemd op de frequentie van de te ontvangen zender. De afstemcondensator bestaat uit 2, 3 of 4 gekoppelde en volkomen gelijke afstemcondensatoren met exact dezelfde karakteristieken. Een dergelijke radiotoestel heet een "rechtuit" ontvanger. Het zou natuurlijk handig zijn wanneer de afstemkringen niet variabel, maar vast konden worden uitgevoerd. Bij de superheterodyne wordt inderdaad gebruik gemaakt van meerdere vaste afstemkringen om een hoge selectiviteit te bereiken. Hiertoe wordt het antennesignaal eerst gemengd met een hulpsignaal waarvan de frequentie nauwkeurig kan worden ingesteld. Dit hulpsignaal is afkomstig van een instelbare oscillator. Bij de menging met het antennesignaal ontstaat onder meer een signaal waarvan de frequentie gelijk is aan het verschil van de ontvangstfrequentie en de oscillatorfrequentie. Dit verschilsignaal heeft steeds dezelfde frequentie, en kan dus worden versterkt via een aantal vast ingestelde afstemkringen. Meestal is de verschilfrequentie lager dan de ontvangstfrequentie. De vaste verschilfrequentie wordt "middenfrequentie" genoemd. De mengtrap noemde men indertijd "eerste detector". (met dank aan John Hupse)

Wanneer de afstemcondensator dubbel is uitgevoerd (zoals de afbeelding hieronder) dan dient de tweede condensator voor het afstemmen van het oscillatorcircuit.
afstem-condensator.png
Voorbeeld van een met twee condensatoren uitgevoerde Afstemcondensator zoals deze vaak voorkomt in radio's.

afstemkarakter.png
Karakteristiek van de relatie tussen capaciteit en frequentie van een Afstemcondensator

Om op verschillende zenders te kunnen afstemmen, dient de resonantiefrequentie van het afstemcircuit veranderd te kunnen worden.
Dit gebeurt gewoonlijk met een variabele condensator, de afstemcondensator. In een superheterodyne moet gelijktijdig het oscillatorcircuit overeenkomstig aangepast worden.
Daartoe is de afstemcondensator voorzien van een tweede sectie. En sectie dient voor het pre-selectiefilter in de ontvanger, de andere sectie voor instellen van de frequentie van de lokale oscillator.
Vanaf het moment dat de vinding van Edwin Armstrong in radiotoestellen werd toegepast tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw, werden alle radio-ontvangers voor midden en lange golf van dit type condensator voorzien.
De afstemming van het preselectiefilter aan de ingang van de ontvanger is vooral nodig voor de zogenaamde spiegelonderdrukking.

Voor een gemakkelijke afstemming is het wenselijk dat de frequentie waarop wordt afgestemd lineair met de verdraaiing van de knop of de verschuiving van de afstemwijzer verloopt. Daartoe moet de capaciteit niet-lineair met de hoekverdraaiing van de condensator veranderen. Dit verklaart de typische vorm van de platen van een afstemcondensator.


In veel draagbare radio's wordt de afstemknop direct op de as van de afstemcondensator gemonteerd. In vaste toestellen en in andere draagbare ontvangers wordt een snaarwiel met grote diameter op de as gemonteerd. Aan de as van de afstemknop zit dan een klein snaarwiel, terwijl een koord dat door een veer wordt gespannen gehouden, de verbinding tussen afstemknop en condensator verzorgt en tevens de afstemwijzer aandrijft. Een precieze afstemming is dan mogelijk.

In goedkope draagbare toestellen wordt de afstemcondensator nog steeds toegepast, zij het in een compacter vorm, met zeer dunne platen gescheiden door dunne kunststoffolie. In duurdere toestellen vindt de afstemming tegenwoordig elektronisch plaats, waarbij het preselectiefilter wordt afgestemd met behulp van varicaps. De oscillator bestaat dan uit een frequentiesynthesizer.

Laatste update : 01 oktober 2014


Terug naar de Condensatoren pagina

Terug naar Component informatie

Terug naar Startpagina

Email aan Finimuis.nl